تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی

از سقيفه تا قتل عثمان

مقدمه: سرنوشت حق جوي انسان

حس حق خواهي انسان، مهم ترين تضمين كنندة بقاي انسانيت است...

...پافشاري شگفت انگيز گروه هاي انساني و بسياري از دانشمندان جهان بر مسايلي چون جانشيني پيامبر اكرم (ص) نشان دهندة آن است كه:

1. انسان در پي اثبات و توجيه باورهاي خويش است و همة نيروهاي حياتي را بسيج مي كند تا گذشت قرن ها گرد فراموشي بر موضوع مورد اعتقادش نباشد.
2. حق بدان علت كه حق است، هرچند جنبة اعتقادي نيز نداشته باشد. مورد دفاع جدي نوع انسان است، تا آنجا كه بسياري از متفكران ملل غيرمسلمان در موضوع خلاقيت و «بيان حق» و شخصيت مردان صحنة خلافت، با انديشه، منطق و استدلال وارد ميدان مطالعه، تحقيق و اظهار نظر شده اند؛ چنانكه همة انسان هاي آگاه هنوز از حكم نادرست عليه سقراط، گاليله، و ... تأسف مي خورند....

تاريخ پيامبر اسلام (ع) (هجرت و حكومت)

هجرت و نقش ديني، اجتماعي و سياسي آن

     آنچه در آموزه هاي ديني بر آن تأكيد شده است، لزوم گسستن از جامعة جاهلي و تلاش براي پيوستن به جامعه اي متكامل و شرايطي تعالي بخش است...

اصولا فلسفة هجرت در قرآن و سنت پيامبر گوياي آن است كه انسان در هر جا و هر جامعه اي به طبيعت فطري و كمال باطني خويش دست نمي يابد. بنابراين، وظيفه يكايك افراد خواهان تكامل اين است كه از جامعه اي كه در آن ظلم، زشتي، انسان پرستي و ... رواج دارد روي گردانند و به جمعي كه شرايط و زمينه يكتاپرست شدن و ماندن در آن بيشتر است، بپيوندند.

     مطابق آيات قرآن هيچ فردي در يك وضعيت اجتماعي ظالمانه كه روابط سياسي، اقتصادي و اخلاقي آن بر مبناي ستم به حقوق عمومي استوار شده است. حق مسامحه و غفلت ندارد و نمي تواند به بهانة استضعاف در آن جامعه هضم شود. همين مضمون در بيان امام صادق (ع) در تفسير آية «يا عبادي الذين آمنوا إن أرضي واسعه فاياي فاعبدون.» چنين نقل شده است: «خانه و سرزميني كه در آن معصيت خداوند مي شود، جاي ماندن نيست.»